Tình trạng đau thần kinh tọa rất phổ biến ở lứa tuổi trung niên và cao tuổi hiện nay, tuy nhiên để chẩn đoán và điều trị không chỉ đơn thuần là khi chúng ta thấy đau từ vùng lưng, mông lan xuống đùi gây tê bì, đau nhức khó chịu là cứ nghĩ đến đau thần kinh tọa bởi cũng có nhiều bệnh triệu chứng giống như đau thần kinh tọa nhưng chỉ có bác sĩ chuyên khoa mới nhận biết được và phương pháp điều trị cũng khác nhau, đặc biệt là tình trạng viêm cơ hình lê hay còn gọi là hội chứng Piriformis, hội chứng cơ tháp. Để hiểu rõ bản chất về 2 bệnh lý này, chúng ta cần có những kiến thức để phân biệt như sau:
1. Tìm hiểu về đau thần kinh tọa
1.1. Đau thần kinh tọa là gì?
Đau thần kinh tọa là các cơn đau dọc từ thắt lưng tới bàn chân, thường xảy ra ở một bên người, khi dây thần kinh tọa bị chèn ép, tổn thương. Đây là bệnh lý xương khớp phổ biến ở lứa tuổi lao động, từ 30 – 50 tuổi.
Dây thần kinh tọa là dây thần kinh dày và dài nhất cơ thể. Nó chạy dọc từ tủy sống, vùng hông, đi qua bờ dưới của cơ hình lê và chia thành nhiều dây thần kinh nhỏ đi xuống tận cùng sau bàn chân.
1.2. Nguyên nhân
Thoát vị đĩa đệm vùng cột sống, nhất là đĩa đệm L4-L5, đĩa đệm L5-S1 là nguyên nhân gây đau thần kinh tọa thường gặp. Đĩa đệm nằm ở giữa hai đốt sống, có nhiệm vụ giảm xóc, giúp bảo vệ cột sống khỏi những chấn thương từ bên ngoài như tai nạn, té ngã, tăng áp lực khi mang vác vật nặng.
Tuy nhiên, theo thời gian, khi cơ thể có dấu hiệu lão hóa (trên 30 tuổi), vòng sụn bên ngoài đĩa đệm trở nên sần sùi, rạn nứt, nhân nhầy bị khô. Khi cột sống bị tác động mạnh, nhân nhầy bên trong đĩa đệm thoát ra ngoài thông qua những vết rạn nứt, chui vào ống sống, chèn ép rễ dây thần kinh, gây đau nhức dữ dội.
Ngoài ra, còn một số nguyên nhân khác gây đau thần kinh tọa như:
+ Thoái hóa cột sống thắt lưng
+ U, viêm cột sống dính khớp
+ Viêm đốt sống.
1.3. Triệu chứng
Đau là triệu chứng nổi bật của bệnh lý này. Cơn đau khởi phát từ từ, xuất hiện ở thắt lưng đột ngột vài giờ hoặc vài ngày, có khi âm ỉ nhưng thường đau dữ dội khi ho, cúi người, hắt hơi. Sau đó, đau nhức lan xuống mông, mặt sau đùi, cẳng bàn chân.
Một số triệu chứng đau thần kinh tọa phổ biến như:
+ Đau tăng về đêm, sáng sớm sau khi thức dậy.
+ Nóng ran, tê cóng hoặc như kim châm tại vùng đau.
+ Gót chân, mũi chân không nhấc lên được.
+ Chân tê bì, mất cảm giác, không thể kiểm soát tiểu tiện.
+ Xuất hiện teo cơ đùi, mông, cẳng chân.
2. Tìm hiểu hội chứng viêm cơ hình lê (Piriformis syndrom)
2.1. Viêm cơ hình lê là gì?
Viêm cơ hình lê (hội chứng Piriformis, hội chứng cơ tháp) là một bệnh lý rối loạn dây thần kinh hiếm gặp do cơ hình lê bị tổn thương gây chèn ép dây thần kinh tọa.
Cơ hình lê là một cơ dẹt, nằm phía trên mông, cạnh bề mặt khớp háng, có ảnh hưởng đến toàn bộ vận động phần dưới cơ thể. Bởi, nó có vai trò nâng và xoay đùi, giúp ổn định khớp háng và duy trì sự cân bằng khi bước đi.
2.2. Nguyên nhân
Viêm cơ hình lê xảy ra khi cơ hình lê bị kích thích, co cứng, từ đó chèn ép dây thần kinh tọa gây đau, tê bì và cảm giác bó chặt ở vùng mông rồi lan dần xuống mặt sau đùi, chân.
2.3. Triệu chứng
Khi mắc Viêm cơ hình lê, người bệnh thường có những biểu hiện như:
– Đau lan theo đường đi của dây thần kinh tọa. Cơn đau thường xuất hiện khi chạy, ngồi lâu hoặc leo cầu thang.
– Cảm giác ngứa ran, tê ở mông và bàn chân.
3. Phân biệt đau thần kinh tọa và Viêm cơ hình lê.
Đau thần kinh tọa và Viêm cơ hình lêđều gây ra bởi sự chèn ép dây thần kinh hông to (thần kinh tọa). Tuy nhiên, nguyên nhân gây đau thần kinh tọa thường là do thoát vị đĩa đệm, còn Viêm cơ hình lêlà do cơ hình lê bị co cứng, bó chặt.
Các triệu chứng của hội chứng Piriformis và đau thần kinh tọa rất giống nhau. Cơn đau có phạm vi rộng, chạy dọc từ thắt lưng, lan xuống mông, bàn chân và ngón chân, gây tê nhức, ngứa ran một bên cơ thể. Sự khác biệt lớn nhất giữa 2 bệnh lý xương khớp này chính là cơn đau thần kinh tọa dữ dội hơn, nhất là ở hông, đến mức người bệnh đi khập khiễng, đi lại khó khăn. Ngược lại, Viêm cơ hình lêthường không gây đau ở đùi.
Viêm cơ hình lêcó thể giảm đi khi người bệnh đi bộ hướng bàn chân ra ngoài. Bởi, ở tư thế này khớp háng xoay ra ngoài vì vậy giảm sự bó chặt cơ hình lê. Còn đau thần kinh tọa, mỗi cử động đều gây đau nhức khó chịu. Ngoài ra, đau thần kinh tọa rất phổ biến còn Viêm cơ hình lêthì hiếm gặp hơn.
Cách chẩn đoán và nhận biết:
Có 2 cách chẩn đoán để phân biệt Viêm cơ hình lêvà đau thần kinh tọa, cụ thể:
Phương pháp 1: Cho bệnh nhân ngồi trên ghế, từ từ duỗi thẳng chân đau sao cho song song với sàn nhà. Nếu cơn đau tăng lên thì đó là đau thần kinh tọa.
Phương pháp 2: Bệnh nhân ngồi trên ghế, từ từ nâng đầu gối chân đau lên về phía vai cùng bên. Người bệnh sẽ có cảm giác cơn đau tăng lên, có thể là đau nhói hoặc không nâng đầu gối lên được. Sau đó, tiếp tục đưa đầu gối về phía vai đối điện, nếu vẫn đau nhức dữ dội thì đó rất có thể là Viêm cơ hình lê.
Lưu ý: 2 phương pháp chẩn đoán này chỉ thực hiện được khi bệnh nhân có 1 trong 2 hội chứng.
4. Cách điều trị đau thần kinh tọa và Viêm cơ hình lê
Nguyên nhân đau thần kinh tọa và viêm cơ hình lê là do sự chèn ép dây thần kinh. Việc sử dụng thuốc giảm đau chỉ là phương pháp điều trị tạm thời vì cơn đau thường quay lại sau khi ngưng thuốc. Ngoài ra, việc tự ý dùng thuốc còn gây ra nhiều tác dụng phụ với cơ thể như: phản vệ, tác dụng phụ của thuốc, tương tác thuốc ảnh hương đến tính mạng… Do đó, cách điều trị hiệu quả nhất là xác định rõ nguyên nhân, đưa ra liệu trình chữa trị dứt điểm và tuân thủ chỉ định của bác sĩ.
Hiện tại khoa Y HỌC CỔ TRUYỀN – PHCN TRUNG TÂM Y TẾ KHU VỰC HÒA VANG điều trị hiệu quả bệnh nhân bị Đau thần kinh tọa và Viêm cơ hình lê bằng các phương pháp như:
Biện pháp Y học cổ truyền:
– Điều trị bằng thuốc thang
– Điện châm
– Thủy châm
– Cấy chỉ
– Cứu ngải
– Xoa bóp bấm huyệt
Biện pháp vật lý trị liệu:
– Nhiệt trị liệu: siêu âm trị liệu, hồng ngoại
– Điện trị liệu: điện từ trường, sóng ngắn
– Các bài tập dưỡng sinh vùng lưng và chân.
Tóm lại: Đau thần kinh tọa và Viêm cơ hình lê đều gây ra đau nhức, khó chịu và dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm nếu không điều trị kịp thời. Vì vậy, khi có bất kỳ triệu chứng bất thường nào ở thắt lưng lan xuống mông, bạn nên thăm khám ngay lập tức để xác định nguyên nhân và chữa trị đúng cách.
BS CKI. Đặng Công Quýt, Trưởng phòng Kế hoạch – Nghiệp vụ